freeforum.gr

δοκιμαστική λειτουργία - συμβουλές καλόδεχτες

Οι δικτυακοί κώδικες επικοινωνίας βλάπτουν την Ελληνική;

User avatar
osho_st
Site Admin
Posts: 307
Joined: Tue Feb 11, 2014 12:04 am

Οι δικτυακοί κώδικες επικοινωνίας βλάπτουν την Ελληνική;

Postby osho_st » Sat Jun 28, 2014 12:54 pm

Αντιγράφω ένα ενδιαφέρον κείμενο από την εφημερίδα Καθημερινή:
"Το ελληνικό γλωσσικό περιβάλλον στο Διαδίκτυο", Εφημερίδα Η Καθημερινή - Τέχνες και Γράμματα, 14/10/2001, 1.
Είναι λίγο παλιό, και μερικές διατυπώσεις θα ξενίσουν μια και σήμερα οι κώδικες επικοινωνίας, έχουν ήδη αλλάξει κάπως όμως η συλλογιστική της προσέγγισης της ιντερντερικής γλώσσας μάλλον διατηρούνται εξ ίσου επίκαιρες μετά 13 χρόνια από τον χρόνο που γράφτηκε το κείμενο.
Δυστυχώς δεν κατάφερα να βρω την σελίδα σε παραπομπή, αλλά ακολουθώντας το σχετικό ling από την σελίδα του Μοσχονά θα βρείτε εύκολα το pdf από την Καθημερινή.
http://www2.media.uoa.gr/people/smoscho ... ssays.html

================================================

Των Ελλήνων οι νέες ψηφιακές κοινότητες
Η ραγδαία διάδοση του ∆ιαδικτύου διαµορφώνει νέους κώδικες
επικοινωνίας, αλλά τα ελληνικά... δεν κινδυνεύουν

Τα παιδιά εξοικειώνονται αβίαστα, φυσικά µε τους νέους κώδικες επικοινωνίας του δικτυωµένου κόσµου- και γλωσσικά. Ποιος δεν είναι δικτυωµένος; Σήµερα πολλοί, αύριο κανείς. Το ∆ιαδίκτυοµπορεί ναµην είναι λαοφιλές όσο το κινητό τηλέφωνο, όµως ο τρόπος που αλλάζει το περιβάλλον εργασίας και επικοινωνίας είναι πολύ πιο βαθύς και ρηξικέλευθος. ∆εν νοείται σήµερα γραφείο χωρίς δικτυωµένο υπολογιστή, και πολύ σύντοµα θα έχει κατακτήσει και όλα τα νοικοκυριά.
Τι γλώσσα όµωςµιλάµε στο Λαµπερό Νέο Μέσο; Κινδυνεύει ο γραπτός λόγος; Κινδυνεύουν τα ελληνικά;
Κάθε άλλο. Οι επιφυλάξεις κρίνονται τουλάχιστον υπερβολικές, όταν δεν είναι προϊόν άγνοιας ή τεχνοφοβίας. Το ∆ιαδίκτυο σήµερα έχει και ελληνικό περιεχόµενο και ελληνικό χαρακτήρα και ελληνική χρησιµότητα. Και ασφαλώς σε ένα τόσο καινοφανέςµέσο διαµορφώνονται νέα πρωτόκολλα επικοινωνίας, νέοι τρόποι συνοµιλίας, νέες σχέσεις και νέες υποκειµενικότητες. Ο δικτυωµένος νεοέλληνας δεν είναι πια ένα αντικοινωνικό τεχνοφρικιό, αλλά οµέσος επαγγελµατίας, ο φοιτητής, οµαθητής, ο επιχειρηµατίας. Το ´πάρεµε στο κινητό, αντικαθίσταται ταχύτατα από το´στείλ' τοµου µε ι-µέιλ.... Των Ελλήνων οι κοινότητες απλώνονται πια στο ∆ιαδίκτυο, µε bits καιµεbytes, γεννώντας νέα ρήµατα, νέες εκφράσεις και συνήθειες. Η´Κ. παρουσιάζει σήµερα έναµικρό αφιέρωµα για το ελληνικό γλωσσικό περιβάλλον στο ∆ιαδίκτυο, φιλοδοξώντας να περιγράψειµε σαφήνεια ένα φαινόµενο που τυλίγει την καθηµερινότητάµας. Το αφιέρωµα επιµελήθηκε ο γλωσσολόγος Σ. Α. Μοσχονάς.

Ν.Γ.Ξ. Του Σπύρου Α. Μοσχονά*
Η ανάγκη "να παρασταθώσι πολυάριθµοι νέαι του πολιτισµού έννοιαι, όπως συµβαίνει εις λαούς πρότερον µεν αµαθείς, έπειτα δε αποτόµωςεπιδιώκοντας να εισέλθωσιν εις τον πολιτισµόν" είναι από τις σηµαντικότερες αιτίες λεξικού δανεισµού, όπως ήδη το 1915
αναγνωρίζεται από τον πατέρα της ελληνικής γλωσσολογίας Γ. Χατζιδάκι. Η ανάγκη αυτή, ανάγκη των αµαθών, είναι στιςµέρες µας η σηµαντικότερη αιτία δανεισµού στα ποικίλα πεδία της πληροφορικής και των νέων τεχνολογιών, για πολλές γλώσσες.
Στα πεδία αυτά, η ελληνική δεν έπαψε τις τελευταίες δύο δεκαετίες να δανείζεται από την "πολυµαθή" αγγλική και λέξεις και φράσεις και
έννοιες. Τόσο πολλές και τόσο καταχρηστικά που, όπως είναι απολύτως φυσιολογικό, όσοι χρησιµοποιούν αυτές τις λέξεις και σκέφτονταιµε
αυτές τις έννοιες ξεχνούν τη γλώσσα και τη χώρα προέλευσής τους, ιδιαίτερα, αφού ανακαλύψουν ότιµπορούνµε αυτές να εκφράζονται και
να σκέπτονται δηµιουργικά και πρωτότυπα. Ελάχιστοι πια αναγνωρίζουν στη φράση "Ανοίγω τον υπολογιστή και τρέχω το πρόγραµµα" έναν
αγγλισµό. Και όσοι εξ επαγγέλµατος και ιδιοσυγκρασίας δυσανασχετούν για τις επιδράσεις της αγγλικής, περιορίζονται στις όποιες αναφοµοίωτες λέξεις, που συνήθως ακούγονται αλλά δεν γράφονται: "Φορµάρισε µια δισκέτα και κατέβασέ της το λειτουργικό για ναµπορείς να κάνεις µπουτ".
Στη δηµιουργία και την καθιέρωση µεταφραστικών δανείων σηµαντική οπωσδήποτε στάθηκε η έγκαιρη, σχετικά, προσπάθεια "ελληνοποίησης"
µεγάλων προγραµµάτων πληροφορικής, ήδη από τη δεκαετία του'80. (Εδώ, ιδιαίτερηµνεία οφείλεται στην έγκαιρη ελληνοποίησηµεγάλων
´αποτυχηµένωνª λειτουργικών, όπως τουAS/400 και τουOS/2.)

Ανεπίσηµη λεξικογραφία
Σηµαντική επίσης στάθηκε η έγκαιρη ανάπτυξηµιας χρηστικής, απροσποίητης και ανεπίσηµης λεξικογραφίας, η οποία, σε σχέσηµε την επίσηµη και νεότερη, παρουσιάζει τα σηµαντικά πλεονεκτήµατα ότι αντιγράφει ανενδοίαστα, ενώ ανανεώνεται και επανεκδίδεται τακτικά. (Εδώ, ιδιαίτερης µνείας χρήζουν µερικά από τα πρώτα γλωσσάρια πληροφορικής, της ΕΠΥ, του ΕΜΠ, της ΙΒΜ· ´πρωτοβουλίεςª όπως του
Γραφείου Νεολογισµών της Ακαδηµίαςµπορούν να θεωρούνται µάλλον υστεροβουλίες.)
Ο µεταφραστικός δανεισµός βοηθήθηκε επίσης σηµαντικά από τη γρήγορη ανάπτυξηµιας κοµπιουτερικής "παραφιλολογίας". Αποτέλεσµα:
η εκδοτική βιοµηχανία που στήθηκε περί τη Στουρνάρα αφοµοίωσε και καθιέρωσε γλωσσικά πρότυπα που επιτρέπουν πια σε εταιρείες
λογισµικού να εκδίδουν µόνες τους, εύκολα και γρήγορα, πρωτότυπους οδηγούς ή µεταφράσεις εγχειριδίων.
Στη συγκέντρωση όµως και την "ελληνοποίηση" όλου αυτού του λεξιλογικού πλούτου βοήθησε κυρίως η απλότητα της ίδιας της πληροφορικής εννοιολογίας. Σε πολύ κόσµο η εννοιολογία αυτή είναι τόσο οικεία που η πιο χαρακτηριστική µεταφορά για να αναφερθούν στη συναναστροφή τους µε έναµηχάνηµα είναι ανθρωποµορφική: θα πουν λοιπόν ότι "το πρόγραµµα δεν καταλαβαίνει ελληνικά" ή ότι "εδώ δεν σ'
αφήνει να γράψεις
" ή ότι"ο σαρωτής άρχισε να τα παίζει διαβάζοντας το κείµενο" κ.ο.κ.

"Παράθυρα και´πύλες"
Στην περίπτωση του Ιντερνετ, ειδικότερα, ηµεταφορά, στην οποία µοιάζει να στηρίζεταιµεγάλο κοµµάτι της εννοιολογίας του είναι η εξίσου
βασική τοπικήµεταφορά. Στο Ιντερνετ "µπαίνουµε" µέσα από "παράθυρα" µε τη βοήθεια "πλοηγών", περνάµε από "Πύλες",
"ανεβάζουµε" και "κατεβάζουµε" αρχεία, πουµπορούµε να τα "φορτώσουµε" και να τα "ανοίξουµε"· "µετακινούµαστε εµπρός και
πίσω", "σερφάροντας", και "αναζητούµε διευθύνσεις" των πληροφοριών, οι οποίες "περιέχονται" σε "υπερκείµενα" µε "δεσµούς"
που "παραπέµπουν" αλλού, σε άλλα αρχεία κ.ο.κ.

Η µεταφορά του τόπου και ηµεταφορά στον Τόπο. Μα αυτό ακριβώς είναι το Ιντερνετ: µια τοπικήµεταφορά. Ως άλλος Τόπος παρουσιάζεται. Τόπος που αξιοποίησε στο έπακρο τους ήδη "κοινούς τόπους" των υπολογιστών. Οσοι σήµερα είναι "συνδεδεµένοι" στο Ιντερνετ, οι "χρήστες" του, όπως λέγεται όχι χωρίς κάποια υποδήλωση εθισµού, δεν είναιµόνον αυτοί που έχουνµάθει να "µπαίνουν" και σε "κλειδωµένα" ακόµη προγράµµατα, αφού πρώτα "το σύστηµα τούς πέταξε έξω πολλές φορές"· είναι πια όλοι εκείνοι που "πληκτρολογούν" απευθείας τα κείµενά τους, "ανεβαίνοντας πάνω" και "κατεβαίνοντας κάτω" σελίδες, τρέχοντας µε τον "δροµέα δεξιά και αριστερά", "κόβοντας και ράβοντας" αράδες όλοι αυτοί πουµιλάνε, γράφουν και σκέφτονται συγχρόνως.

Αυτόνοµη, διεθνής γλώσσα.
Στην περίπτωση του Ιντερνετ, λοιπόν, ο λεξικός και µεταφραστικός δανεισµός είναι ευχερής και διαδεδοµένος ακριβώς επειδή µαζί µε τη λέξη δανειζόµαστε ολόκληρο το εννοιολογικό πεδίο, τις ιδέες που το συγκροτούν, τις σκέψεις που προκαλεί, τις πράξεις που προϋποθέτει. Είναι εκπληκτικό πόσο απλή είναι η εννοιολογία αυτού του πεδίου! Οικοδοµείται πάνω σε εντελώς στοιχειώδεις τοπικές σχέσεις: µπρος-πίσω, πάνω-κάτω, µέσα-έξω. Αυτές χτίζουν το´∆ιαδίκτυοª. Και επειδή η έννοια είναι τόσο απλή, τη λέξη εύκολα τη µεταφράζουµε. Γι' αυτό, όλες τις συναφείς δάνειες εκφράσεις µπορούµε να τις θεωρούµε διεθνισµούς µάλλον παρά αγγλισµούς, κι ας προέρχονται οι περισσότερες από τα αγγλικά. Σε όλες τις γλώσσες απλώνεται ο Τόπος του Ιντερνετ. Που µοιάζει πλέον να εξελίσσεται σεµιαν αυτόνοµη, διεθνή γλώσσα, µια γλώσσα που συνδυάζει εικόνα και λόγο, δίπλα στις άλλες γλώσσες.
Η απλότητα της εννοιολογίας της εξηγεί ίσως γιατί τη διεθνή αυτή γλώσσα τηµαθαίνουν τόσο εύκολα οι νεοσσοί των υπολογιστών, που δεν
ξέρουν καν αγγλικά. Ενώ οιµεγαλύτεροι, οι "τεχνολογικώς αγράµµατοι", και δυσκολεύονται και γκρινιάζουν.
* Ο κ. Σπ. Μοσχονάς είναι λέκτορας Γλωσσολογίας στο Τµήµα ΕΜΜΕ του Πανεπιστηµίου Αθηνών.

Vlepeis ellinika sto email sou?
Της Αλεξάνδρας Γεωργακοπούλου*
Ηαλληλογραφίαµέσω του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου(email) στο ∆ιαδίκτυο έχει να επιδείξει θεαµατική πορεία: το πριν απόµια δεκαετία εκκεντρικό χόµπΙ των φοιτητών και των´κοµπιουτεράδωνª εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο καίριους τύπους διαπροσωπικής επικοινωνίας. (Το
ότι προσωπικά λαµβάνω50 µηνύµατα τηµέρα και στέλνω άλλα30, χωρίς να συνυπολογίζω τις διάφορες λίστες συζήτησης στις οποίες συµµετέχω, φαίνεταιµάλλον να αποτελείµέσον όρο στην καθηµερινότητα ενός εργαζοµένου στη ∆υτ. Ευρώπη.)
Ως τύπος επικοινωνίας, το ηλεκτρονικόµήνυµα έχει πλέον αποκτήσει παγκοσµιοποιηµένες συµβάσεις. Οι γλωσσολογικέςµελέτες συγκλίνουν
στο ότι αποτελεί υβριδικό κείµενο, που αντλεί και συνδυάζει επιλογές ύφους από την αλληλογραφία, τις τηλεφωνικές συνδιαλέξεις, τα
µηνύµατα σε αυτόµατο τηλεφωνητή και τις συνοµιλίες. Ευρύ φάσµα. Αυτή η υβριδική συγκρότηση παρέχει στους-έµπειρους, ιδίως- χρήστες
την επιλογή να διανθίζουν το ανεπίσηµο, συνοµιλιακό ύφος που, σε γενικές γραµµές, χαρακτηρίζει τα προσωπικάµηνύµαταµε ενδιαφέρουσες
εναλλαγές κωδίκων. Το φάσµα που καλύπτουν οι κώδικες αυτοί είναι οµολογουµένως ευρύ: από την´πλέριαª δηµοτική, στην αργκό, τις
στερεοτυπικές αποµιµήσεις της γλώσσας διαφόρωνµειονοτήτων(π.χ. των ´γύφτικωνª), την καθαρεύουσα και αρχαΐζουσα και, βέβαια, τις ξένες
γλώσσες, µε αναµφισβήτητα πρώτη την αγγλική. Αν προσθέσει κανείς αναφορές σε ατάκες από ταινίες, διαφηµίσεις, τραγούδια και άλλες πηγές, τότε συντίθεται έναµωσαϊκό, στο οποίο οι διάφοροι κώδικες συνεµφανίζονται και συνυπάρχουνµε δηµιουργικούς τρόπους.

Για παράδειγµα, στη φράσηElpizo na diavazis akoma to email sou..., η Μαρία, φοιτήτρια, απαντά ALIMONON, το οποίο ακολουθείται από το
"λαϊκότερο" ksekollame potes apo th mhxanh mas gia na ksekollhsoume kai tvra? Παρόµοια´πολυ-γλωσσίαª χαρακτηρίζει τον τρόποµε τον
οποίο ο Κώστας, σε ανταλλαγήµηνυµάτων για επαγγελµατικό θέµα, παραπονείται για το φόρτο εργασίας, υπονοώντας ότι η δέκτης, η
Χριστίνα, δεν βοηθά όσο θα έπρεπε:
Ti travame emeis oi xoreftries gia to kalon enos programmatos, legv!
Η Χριστίνα τού απαντά κάνοντας πως δεν καταλαβαίνει:
Egv den kserei tipotis, organvnei metakomish ki exei bourinia.

Στρατηγικές
Τι είναι άραγε αυτό που µας µετατρέπει στο ∆ιαδίκτυο σε κάτιµεταξύ Ελενας Ακρίτα και Λάκη Λαζόπουλου;
Σε πρώτο επίπεδο, το παράταιρο συνονθύλευµα γλωσσών και κωδίκων που διαφέρουν στο ύφος και στις χρήσεις τους φαίνεται να γίνεται "ηλεκτρονική αδεία". Η ηλεκτρονική επικοινωνίαµεταξύ οικείων και στις άλλεςµορφές της, π.χ. chat, ευνοεί πειραµατισµόµε όλων των ειδών τις συµβάσεις, κοινωνικές, πολιτισµικές και, βεβαίως, γλωσσικές.
Σε ένα δεύτερο επίπεδο όµως, περισσότερο από έντεχνες επιδείξεις γλωσσικής ικανότητας ή αστειάκια µεταξύ φίλων, οι εναλλαγές κώδικα
στα ηλεκτρονικά µηνύµατα αποτελούν στρατηγικές µε τις οποίες οι χρήστες µαθαίνουν να λειτουργούνµέσα σε ένα παράδοξο περιβάλλον.
Ενα περιβάλλον που µοιάζειµε προφορική επικοινωνία, εφόσον είναι άµεσο (η απάντηση σε έναµήνυµα µπορεί να έρθει σε λίγα λεπτά), αλλά
έχει και τους περιορισµούς της γραπτής επικοινωνίας, µε πρώτο και κυριότερο την έλλειψη παραγλωσσικών στοιχείων.
Μια χειρονοµία, το κατάλληλο βλέµµα, µια αλλαγή στον τόνο της φωνής αρκεί, σε µια συνοµιλίαµε φίλους και γνωστούς, για να µας βγάλει από
µια δύσκολη θέση. Ακόµα κι όταν αυτά δεν λειτουργήσουν, οι συνοµιλητές µας έχουν τη δυνατότητα να µας πουν ακριβώς πότε δοκιµάζεται η υποµονή τους, πότε παρατράβηξε το αστείο, πότε απειλούνται η οικειότητα και οι σχέσειςµαςµε αυτούς.
Στο email, τέτοιου είδους προειδοποιήσεις εκφράζονται µε γλωσσικά µέσα και µε κάποια, έστω και µικρή, καθυστέρηση. Οι χρήστες, λοιπόν, επιχειρούν να αναπληρώσουν την απουσία προειδοποιήσεων, αξιοποιώντας στο µέγιστο τις δυνατότητες που τους παρέχει ο γλωσσικός κώδικας. Οι γλωσσικές µίξεις αφθονούν σε περιπτώσεις στις οποίες ο αποστολέας διατρέχει τον κίνδυνο να προσβάλει ή να φέρει σε δύσκολη θέση τον δέκτη τουµηνύµατος. Η Καίτη, για παράδειγµα, φτιάχνει ένα γλωσσικό ποτ-πουρί στην προσπάθειά της ναµη θίξει τη φίλη της αρνούµενη την πρόσκλησή της:
Fkaristume ego ke to eteron hmisy osaftws gia th brosklisi, alla distixos de tha boresume afto to savato. Epifylassometha gia to epomeno
savatokirjako, 8-9 tu minu.

Γλωσσοπλασία και γλωσσική αποενοχοποίηση, λοιπόν, απαιτεί το πρωτόκολλο του ηλεκτρονικού ταχυδροµείου. Πάντως, στο νέο ύφος της
ηλεκτρονικής εγγραµµατοσύνης φαίνεται να πιάνει τόπο ο πλούτος της ελληνικής γλώσσας, τόσο σε δηµώδη όσο και σε λόγια στοιχεία.
* Η κ. Αλεξάνδρα Γεωργακοπούλου διδάσκει Γλωσσολογία στοKing's College του Πανεπιστηµίου του Λονδίνου.


Η απελευθέρωση από το γνωστό.

Return to “Θέματα σχετικά με την γλώσσα.”

cron